Film „Dom dobry” pokazał wielu osobom to, co często zamiatamy pod dywan — przemoc dziejącą się za zamkniętymi drzwiami. I uruchomił ważne pytanie: jak uchronić młodych ludzi przed wchodzeniem w takie relacje? Co chroni przed przemocowymi relacjami?

Od filmu do pytania, które naprawdę ma znaczenie

Film “Dom dobry” być może wielu osobom uświadomił jeszcze bardziej, przed czym chcieliby uchronić dzieci. Świadczy o tym dyskusja w social mediach o tym czy zabierać na niego młodzież “ku przestrodze” czy nie, ponieważ grozi to ryzykiem (re)traumatyzacji.

To bardzo ważny film, bo uświadamia szerszemu gronu to, co często zamiatamy pod dywan czyli to, co dzieje się przy zamkniętych drzwiach i dotyczy wielu kobiet (i zapewne też część mężczyzn): przemoc w związku – psychiczna, ekonomiczna i/lub fizyczna. Dobrze, że ten film wywołał dyskuję. Jednym z ważnych pytań jest: Jak uchronić nasze dzieci i młodzież przed wchodzeniem w związki przemocowe?

Co naprawdę chroni przed wchodzeniem w związki przemocowe?

Wiele osób twierdzi, że warto zabrać młodzież na ten film “ku przestrodze”. To dość ryzykowne, jak zwraca uwagę wielu psychologów ze względu na ryzyko (re)traumatyzacji.

Ważne jest jednak przede wszystkim to, że film czy przestrogi nie chronią przed wchodzeniem w związki przemocowe. Tym, co według badań chroni nas przed wchodzeniem w takie związki jest to, co się dzieje wcześniej: w relacjach – i tych rodzica z dzieckiem, i w szkole (między nauczycielami a uczniami oraz pomiędzy uczniami), poza nią oraz w relacjach na poziomie całych społeczeństw.

Czyli taka zwykła codzienność: to jak na co dzień odnosimy się do dzieci oraz do innych dorosłych. Bo to kształtuje ich późniejsze związki. A co dokładnie chroni przed wchodzeniem w związku przemocowe? Przyjrzyjmy się 3 aspektom i zastanówmy co możemy zrobić dla naszych dzieci i młodzieży.

Co według badań naprawdę chroni przed przemocowymi relacjami?

Pierwszy z elementów naszej układanki to to, w co wyposażamy nasze dzieci i młodzież: co zasiewamy w naszych codziennych interakcjach – nie tylko jako rodzice, ale też nauczyciele, różni specjaliści i całe społeczeństwo.

Czynniki ochronne na poziomie indywidualnym

Według badań przed wchodzeniem w przemocowe związki chronią:

• Bezpieczna więź z rodzicami i wsparcie emocjonalne – istotne są stabilność, poczucie akceptacji oraz czułość ze strony rodziców i opiekunów, co potwierdzają również badania anglojęzyczne (secure attachment).
• Wysoka samoocena, świadomość własnych granic, asertywność – osoby, które mają poczucie własnej wartości i znają swoje granice, rzadziej wchodzą w destrukcyjne związki.
• Pozytywne wzorce ról i relacji – doświadczanie zdrowych relacji międzyludzkich oraz obecność mentorów i pozytywnych dorosłych redukuje skłonność do wchodzenia w relacje przemocowe.
• Umiejętności komunikacyjne i rozwiązywania konfliktów – zarówno profilaktyka, jak i interwencja oparta na nauce tych umiejętności ogranicza podatność na bycie ofiarą przemocy.
• Samowspółczucie – pomaga redukować poczucie winy, wstyd i izolację po doświadczeniach przemocy, poprawia zdolność do podejmowania lepszych decyzji, wzmacnia odporność na manipulację, poprawia regulację emocji oraz zmniejsza ryzyko wchodzenia w kolejne relacje przemocowe. Osoby o wysokim poziomie self-compassion częściej radzą sobie konstruktywnie z trudnymi sytuacjami i unikają strategii unikania.
• Silne sieci wsparcia społecznego – wsparcie przyjaciół, środowiska, a także dostęp do odpowiednich instytucji minimalizuje ryzyko wejścia w związek przemocowy.

A więc można by się zastanowić: co zasiewam jako rodzic, nauczyciel, członek społeczeństwa?

Jak zmniejszyć liczbę sprawców przemocy?

Warto też zastanowić się, jak sprawić, by przemocowców było mniej. Tu znowu duży wpływ mają doświadczenia z dzieciństwa i młodości. Ryzyko zostania przemocowcem zmniejsza bowiem według badań zdrowe środowisko rodzinne wolne od przemocy i zaniedbań – wychowanie bez doświadczania przemocy fizycznej, emocjonalnej lub seksualnej zmniejsza ryzyko zostania sprawcą w dorosłości.

Co chroni przed przemocowymi relacjami? Zadbanie, by nie było przemocowców

Ważne jest też to, z jakimi interwencjami styka się młodzież w przypadku przemocy rówieśniczej oraz to, jakie postawy promujemy w środowisku szkolnym. Często kiedy stykamy się z mobbingiem czy bullyingiem, chcemy najczęściej sprawcę ukarać, traktujemy go ostrzej, bo przecież “jest winny”.

Tymczasem wbrew pozorom to NIE ostre kary i konsekwencje sprawiają, że ktoś przestaje być przemocowcem czy nie wyrasta na niego, ale próba zrozumienia przyczyn i znalezienie sposobów na to, by tak wesprzeć i pomóc młodemu człowiekowi zbudować kompetencje, aby umiał wchodzić w relacje inne niż przemocowe.

Tym, co chroni przed staniem się przemocowcem są bowiem:

• Wykształcone kompetencje emocjonalne/psychospołeczne – nauka zarządzania emocjami, kontrolowania impulsów, empatii oraz umiejętności rozwiązywania konfliktów wpływa na obniżenie agresji.
• Edukacja w zakresie norm społecznych i równości płci – szerzenie wartości równości, szacunku, tolerancji ogranicza akceptację dla przemocy.
• Wsparcie i edukacja rodzicielska – programy szkoleniowe dla rodziców pomagają zapobiegać przemocy przez budowanie pozytywnych kompetencji wychowawczych.
• Dostęp do wsparcia psychologicznego i leczenia traumy – wczesna identyfikacja i wsparcie osób z trudnościami psychicznymi redukuje ryzyko stania się sprawcą.
• Rozwijanie współczucia dla innych – badania podkreślają, że empatia i otwartość na cierpienie drugiego ograniczają agresję i przemoc, wpływając pozytywnie na postawy społeczne i indywidualne. Szkolenia i edukacja w zakresie emocji, empatii oraz pozytywnej psychologii skutecznie podnoszą poziom współczucia, a to koreluje z rzadszym występowaniem zachowań przemocowych.

I tu znów – warto się zastanowić nad tym, co każdy z nas może: na poziomie rodziny, ale też klasy, szkoły czy społeczności. Jedną z rzeczy, o którą może zadbać każdy z nas jest codzienna życzliwość – zarówno wobec dzieci i młodzieży, jak i wobec siebie nawzajem. Nawet w myślach i słowach, bo to od nich często zaczyna się to, co trudne między ludźmi. No i oczywiście w czynach – nawet tych drobnych.

Co chroni całe społeczeństwa przed przemocą?

Warto także przyjrzeć się co dzieje się na poziomie społeczeństwa – bo przemoc jest zjawiskiem społecznym. Jeśli w społeczeństwie jest przyzwolenie na “małą przemoc” czyli przykre słowa, zawstydzanie, grożenie, narzucanie innym (zwłaszcza dzieciom) swojej woli zamiast dialogu, kary i wykluczanie – w nasze umysły niepostrzeżenie wkrada się przekonanie, że można.

Od przemocy psychicznej i emocjonalnej już niewielki krok do przemocy fizycznej. Oczywiście, na poziom interakcji społecznych ma wpływ między innymi to, co się dzieje w polityce (mowa nienawiści, tworzenie podziałów), ale też decyzje jakie podejmujemy jako jednostki w zwykłych codziennych interakcjach z innymi. A podstawą tych interakcj jest między innymi to, jak radzimy sobie z emocjami oraz przekonania, jakie mamy na temat siebie i innych.

Co chroni przed przemocowymi relacjami na poziomie społeczeństwa i społeczności?

• Wysoki poziom spójności społecznej, poczucie wspólnoty i wzajemnej odpowiedzialności mieszkańców (tzw. neighborhood collective efficacy).
• Koordynacja między instytucjami i dostępność zasobów, takich jak bezpieczne mieszkania, opieka zdrowotna, wsparcie psychologiczne i pomoc finansowa.
• Zaangażowanie lokalne i działania prewencyjne skierowane do osób i miejsc o podwyższonym ryzyku przemocy.
• Polityki i działania oparte na danych, w tym precyzyjne i skupione działania policji.
• Inwestycje w rozwój zawodowy pracowników zajmujących się przeciwdziałaniem przemocy.
• Podejście oparte na wiedzy o traumie (ang. trauma–informed care) w instytuacjach i placówkach.
• Stałe doskonalenie strategii prewencyjnych na podstawie wyników badań i integracja różnych agencji rządowych i społecznych.
• Promowanie kultury współczucia – społeczności, w których rozwijane są postawy empatii i wzajemnego wspierania, są bardziej odporne na eskalację przemocy. Wysoki poziom zaangażowania we wsparcie innych buduje bezpieczeństwo i sprzyja prospołecznym rozwiązaniom konfliktów.

Co każdy z nas może zrobić?

Każdy z nas ma na to wpływ. A zaczyna się od regulacji własnych emocji, zrozumienia siebie i innych, umiejętności powrotu do równowagi kiedy ktoś czy coś nas wytrąci z równowagi, a także od rezygnacji z narzucania innym swojej woli oraz otwartości, by zobaczyć i uszanować ich potrzeby, emocje i granice.

Pytanie co zasiewamy każdym swoim słowem, każdym zachowaniem, tonem głosu, mową ciała – w sobie nawzajem i w dzieciach.

Co dla Ciebie jest dziś najważniejszym krokiem w stronę zdrowszych relacji?

Bibliografia

1. Styl przywiązania i regulacja emocji jako czynniki ochronne:
   Morales–Sanhueza J. et al. (2024). Attachment Style and Emotional Regulation as Protective and Risk Factors in Mutual Dating Violence among Youngsters: A Moderated Mediation Model
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10970184/
2. Umiejętności komunikacyjne i rozwiązywania konfliktów:
   Hammett J.F. (2015). The Association Between Affective and Problem–Solving Communication and Intimate Partner Violence among Caucasian and Mexican American Couples: A Dyadic Approach
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10512816/
3. Czynniki systemowe i społeczne (collective efficacy, prewencja):
   Strategies for Preventing Youth Violence: Facilitating Collective Efficacy Among Youth and Adults
   https://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/689407
   Resilience–Informed Community Violence Prevention and Community Organizing Strategies for Implementation: Protocol for a Hybrid Type 1 Implementation–Effectiveness Trial
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10664006/
4. Samowspółczucie i odporność w relacjach przemocowych:
   Wong CCY, Mak WWS. (2021). Self–compassion and resilience mediate the relationship between childhood exposure to domestic violence and posttraumatic growth/stress disorder during COVID–19 pandemic
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8613750/
   Davidson S. et al. (2025). Exploring the Impact of a No‐Cost, Self‐Directed Self‐Compassion Intervention in Promoting Mental Health, Resilience and Self‐Compassion Among Women in Violent and Non‐Violent Relationships
   https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/casp.70030
5. Przemoc partnerska: przeglądy i czynniki ryzyka/ochronne:
   A Systematic Review of Risk Factors for Intimate Partner Violence
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3384540/
   Spearman, M. et al. (2023). A systematic literature review of protective factors mitigating intimate partner violence exposure on early childhood health outcomes
   https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jan.15638
   Vinet EV et al. (2024). Protective factors for the risk of suffering intimate partner violence in help–seeking women survivors from a social organization in Chile
   https://www.frontiersin.org/journals/sociology/articles/10.3389/fsoc.2024.1419182/full